STOWARZYSZENIE SPOŁECZNIE ZAANGAŻOWANI

Opis głównych działań

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI STOWARZYSZENIA SPOŁECZNIE ZAANGAŻOWANI ZA ROK 2023 W roku 2023 stowarzyszenie prowadziło działalność w kilku głównych obszarach: 1. Prowadzenie społecznego domu kultury Miejsce Spotkań - Łódź, ul. 28 Pułku Strzelców Kaniowskich 9 2. Prowadzenie świetlicy środowiskowej - Świetlica w Miejscu Spotkań 3. Prowadzenie Łódzkiego Centrum Obywatelskiego 4. Koordynacja procesu społecznej inwentaryzacji drzew w Łodzi - Mapa Drzew Łodzi (i Społeczni Opiekunowie Drzew w Łodzi) 5. Pomoc osobom uchodźczym z Ukrainy oraz prowadzenie Centrum SPILNO UNICEF Łódź 6. Prowadzenie Kawiarenki Naprawczej w Miejscu Spotkań 7. Realizacja mniejszych projektów, organizacja wizyt studyjnych, działalność wydawnicza, prowadzenie spacerów, etc. Ad. 1. Prowadzenie społecznego domu kultury Miejsce Spotkań, przy ul. 28 Pułku Strzelców Kaniowskich 9 Działalność Miejsca Spotkań trwała przez cały rok 2023. Logika działania społecznego domu kultury jest zgodna z nazwą i obejmowała: • Stałe budowanie codziennej oferty warsztatów, zajęć i spotkań dla mieszkańców w każdym wieku. W 2023 współpracowały z nami 104 podmioty współtworzące ofertę aktywności w społecznym domu kultury, m.in. osoby prowadzące poradnictwo psychologiczne, prawne i mieszkaniowe (psycholożki i prawniczki, Łódzkie Stowarzyszenie Lokatorów, Hanna Rosenfeldt - mediatorka sądowa), osoby prowadzące warsztaty rozwojowe i relaksacyjne (kręgi kobiece i męskie, warsztaty jogi, relaksacyjne - misy), osoby prowadzące korepetycje dla uczniów szkół podstawowych i licealnych, grupy nieformalne (Społeczni Opiekunowie Drzew, Food not Bombs, Foodsharing Łódź, Młodzieżowy Strajk Klimatyczny, Parasamba Łódź...), mieszkanki i mieszkańcy Łodzi korzystający z pomieszczeń na spotkania robocze i online, osoby i grupy prowadzące próby i warsztaty artystyczne, głównie śpiewacze (Piewnica, Chór Namysto, Anna Furkałowska, warsztaty garncarskie, taneczne, rękodzielnicze, grupa muzyczna Named It, festiwal Stop Trik, Fundacja Gra/Nice, Grupa Konrada Dworakowskiego Mur/Beton), łódzkie organizacje pozarządowe (m.in. Łódzkie Dziewuchy Dziewuchom, Extinction Rebellion Łódź, Fundacja „W Człowieku Widzieć Brata”, Łódzki Klub Miłośników Fantastyki „Logrus”, OTOZ Animals Łódź...), ogólnopolskie organizacje pozarządowe (Fundacja Veolia, Szlachetna Paczka, Polskie Towarzystwo Chirurgów Drzew), przedstawiciele instytucji (Szkoła Filmowa w Łodzi, SP26, Veolia Polska SA, osoby korzystające z oferty Kawiarenki Naprawczej w Miejscu Spotkań, grupy seniorskie, grupy sąsiedzkie korzystające z pomieszczeń na spotkania świąteczne, towarzyskie i okolicznościowe, wspólnoty mieszkaniowe z sąsiedztwa, dzieci i młodzież uczestniczące w aktywnościach Świetlicy Środowiskowej, drużyny harcerskie (ZHP) • Użyczanie sal (7 dni w tygodniu) na spotkania organizacji, mieszkańców, grup nieformalnych, spotkania i warsztaty konsultacyjne, spotkania i uroczystości rodzinne, sąsiedzkie i okolicznościowe, próby muzyczne • Od 1 stycznia do 31 grudnia 2023 prowadzenie świetlicy opiekuńczo-wychowawczej (w dni robocze w godzinach 12.00 - 20.00) W 2023 roku szczegółowe statystyki działań społecznego domu kultury prezentowały się następująco: Odnotowaliśmy 7 540 h aktywności w Miejscu Spotkań, w tym 1 310 h warsztatów, 1 037 h spotkań, 1 139 h konsultacji, porad dla mieszkańców i korepetycji dla dzieci i młodzieży, 2 500 h pracy biura stowarzyszenia, 2 000 h pracy świetlicy opiekuńczo-środowiskowej. Odnotowaliśmy (szacunkowo) 20 tysięcy obecności mieszkanek i mieszkańców. Z uwagi na różnorodny i otwarty charakter aktywności dla dorosłych i seniorów, niemożliwe jest przedstawienie bardzo dokładnej liczby korzystających z przestrzeni Miejsca Spotkań, bowiem nie sposób prowadzić list obecności podczas otwartych spotkań odbywających się bez udziału stowarzyszenia Społecznie Zaangażowani, jak np. uroczystości rodzinnych, spotkań okolicznościowych itp). Liczba obecności jest szacowana na podstawie na bieżąco prowadzonych statystyk miesięcznych. W powyższych statystykach nie ujęto codziennej pracy członków i wolontariuszy stowarzyszenia związanej z obowiązkami porządkowymi i remontowymi (w tym prowadzenie Ogródka Społecznego i Kawiarenki Naprawczej). Społeczny dom kultury Miejsce Spotkań jest finansowany ze środków Stowarzyszenia Społecznie Zaangażowani oraz okresowo dofinansowywany z budżetów realizowanych projektów. 2. Prowadzenie Świetlicy opiekuńczo-specjalistycznej w Miejscu Spotkań - od 1 czerwca 2021 Świetlica działa codziennie w dni robocze w godzinach 12.00 - 20.00 oraz nieregularnie w weekendy (wycieczki). Zatrudniliśmy kierownika świetlicy, wychowawców, socjoterapeutę i psycholożkę. Zapisanych do świetlicy jest 20 podopiecznych. Podopiecznymi są dzieci i młodzież z sąsiedztwa z rodzin zagrożonych wykluczeniem społecznym. Świetlica prowadzona była w 2023 roku we współpracy z partnerami: Fundacją „W Człowieku Widzieć Brata” oraz Ośrodkiem Działań Ekologicznych „Źródła”. Finansowanie ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2014-2020 3. Prowadzenie Łódzkiego Centrum Obywatelskiego W roku 2023 Stowarzyszenie Społecznie Zaangażowani było operatorem Łódzkiego Centrum Obywatelskiego. Pomieszczenia społecznego domu kultury Miejsce Spotkań użyczane były organizacjom pozarządowym, grupom nieformalnym oraz aktywnym mieszkankom i mieszkańcom Łodzi na prowadzenie działań społecznych (nie dla zysku). Te same podmioty otrzymywały wsparcie w postaci specjalistycznego doradztwa indywidualnego w zakresie tematyki kluczowej dla prowadzenia działalności organizacji pozarządowych (księgowość, sprawozdawczość, składanie wniosków i rozliczenia zadań itp.) oraz przeprowadzono 12 otwartych, nieodpłatnych szkoleń w tych samych tematach. Zrealizowaliśmy 206 godzin doradztwa, 60 godzin szkoleń dla 149 adresatów. Zadanie realizowane było na zlecenie Urzędu Miasta Łodzi. 4. Mapa Drzew Łodzi - społeczna inwentaryzacja drzew Rok 2023 był czasem intensywnego rozwoju procesu społecznej inwentaryzacji drzew w Łodzi. Przeszkolone mieszkanki i mieszkańcy Łodzi wolontariacko inwentaryzowali drzewa – pod koniec 2023 roku na mapie znajdowało się już 50 tysięcy drzew. Liczba zaangażowanych w proces inwentaryzacji osób przekroczyła 100. W 2023 poprowadziliśmy 6 spacerów dendrologicznych (4 i 11 marca, 1 kwietnia, 7 i 28 października oraz 2 grudnia), w tym: Spacer po drzewie w Parku Klepacza (poprowadzony przez Marka Kubackiego – chirurga drzew, który przez niemal 2 dekady opiekował się pomnikowym dębem fabrykantem) z okazji przyznania Dębowi Fabrykantowi tytułu Europejskiego Drzewa Roku. W ramach działań edukacyjnych Mapy Drzew Łodzi poprowadziliśmy 3 warsztaty przyrodnicze: 3 marca w Bibliotece Odyseja, 30 marca w Bibliotece Wolność, 13 kwietnia w Bibliotece Gdańskiej, 9 marca zorganizowaliśmy akcję pobierania zrazów z wyjątkowo rzadkiej odmiany (strzępolistnej) buka pospolitego w Parku Źródliska II, które następnie zostały przewiezione do specjalistycznej szkółki, gdzie zostały zaszczepione na podkładkach. Po podrośnięciu sadzonki buka zostaną z powrotem posadzone w Parku Źródliska oraz kilku innych lokalizacjach w Łodzi. Akcja ta mogła się powieść w wyniku współpracy kilku podmiotów: Mapy Drzew Łodzi, Ogrodu Botanicznego w Łodzi, Departamentu Ekologii i Klimatu Urzędu Miasta Łodzi oraz zespołu arborystów pod kierunkiem Bartłomieja Króla. 1 kwietnia Mapa Drzew Łodzi prezentowała się na Kongresie Ruchów Miejskich, jaki odbywał się na zaproszenie stowarzyszenia Łódź Cała Naprzód w łódzkiej Zatoce Sportu PŁ. 16 maja przedstawiciel Mapy Drzew Łodzi poprowadził pięciogodzinny blok zajęć dla 25 studentek i studentów Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska UŁ. Przedstawiciele Mapy Drzew Łodzi uczestniczyli w ogólnopolskich wydarzeniach: • Forum Danych Miejskich w dniach 13-14 czerwca, organizowanym przez Instytut Rozwoju Miast i Regionów w Warszawie. Tytuł wystąpienia: „Decyzje wypływające z danych. Inspirujące przykłady”. • W konferencji organizowanej z okazji 50-lecia Ogrodu Botanicznego w Łodzi oraz 100-lecia Arboretum w Rogowie (14-15 czerwca) – w sesji posterowej. • Kongresie ESRI w Cukrowni Żnin (25-26 października), tytuł wystąpienia: „Mapa Drzew Łodzi – wykorzystanie narzędzi GIS dla celów społecznej inwentaryzacji drzew” 7 stycznia na zaproszenie Mapy Drzew Bytomia uczestniczyliśmy w spotkaniu w Centrum Organizacji Pozarządowych w Bytomiu, w trakcie którego przedstawiliśmy nasze łódzkie dokonania. Podobny charakter miało spotkanie w Jarocinie, w którym uczestniczyliśmy 26 marca na zaproszenie stowarzyszenia Kochamy Jarocin w ramach projektu Uniwersytet Kultury Jarocin. W 2023 roku jeden ze społecznych inwentaryzatorów Mapy Drzew Łodzi ze Starych Bałut odkrył / zwrócił uwagę na 23 piękne dęby o wymiarach pomnikowych rosnące w parku Julianowskim w Łodzi. Zainicjowana została procedura objęcia ich ochroną pomnikową. Na koniec 2023 roku 17 z nich zostało pomnikami przyrody (uchwała Rady Miejskiej w Łodzi). Istotną część działań Mapy Drzew Łodzi w 2023 roku stanowiła realizacja wniosku w ramach Konkursu Wydawniczego 2023 Wydziału Kultury Urzędu Miasta Łodzi. Wydaliśmy drukiem książkę „Stefan Rogowicz i zieleń miejska Łodzi”. Była to w istocie kontynuacja działań z roku 2021 – obchodów Społecznego Roku Stefana Rogowicza. Spotkanie premierowe książki odbyło się 14 października w Sali Lustrzanej Pałacu Rodziny Poznańskich, przy ul. Ogrodowej 15 w Łodzi (siedziba Muzeum Miasta Łodzi). W jego trakcie dr Anna Majdecka-Strzeżek wygłosiła wykład na temat „Zielone dziedzictwo Łodzi – parkowa spuścizna Stefana Rogowicza”. Na fali zainteresowania postacią Stefana Rogowicza wygłosiliśmy dwie prelekcje dla łódzkich przewodników: 24 października dla przewodników PTTK, zaś 14 listopada – dla przewodników skupionych wokół Centrum Inicjatyw na Rzecz Rozwoju REGIO Jesienią 2023 roku we współpracy z firmą Big Story Short zrealizowaliśmy krótki film reklamowy Mapy Drzew Łodzi, do którego zaangażowaliśmy łódzkiego aktora – Sławomira Suleja. Realizacja filmu dofinansowana została przez firmę Veolia Polska S.A. Premiera filmu odbyła się już w 2024 roku, na drugie urodziny Mapy Drzew Łodzi. Link do filmu: https://www.facebook.com/mapadrzewlodzi/videos/1122131092369471 Pod koniec roku uczestniczyliśmy także w Gali Finałowej konkursu Wiosła Kultury organizowanego przez łódzki oddział Gazety Wyborczej oraz Monopolis. Nominowani byliśmy w kategorii „Animatorzy”, nagrody nie otrzymaliśmy. 5. Pomoc osobom uchodźczym z Ukrainy oraz prowadzenie Centrum SPILNO UNICEF Łódź Od września 2022 roku przez cały rok 2023 prowadziliśmy w nieruchomości miejskiej przy Tuwima 17A (Willa Ottona Gehliga) Centrum SPILNO UNICEF Łódź – miejsce wsparcia, integracji i animacji osób uchodźczych z Ukrainy, w tym głównie dzieci i młodzieży oraz matek z dziećmi. W SPILNO znajduje się punkt informacyjny, miejsce wsparcia i doradztwa w zakresie nauki języka polskiego, poradnictwa psychologicznego i prawnego oraz stała oferta zajęć i aktywności dla osób w różnym wieku. W trakcie ferii zimowych (16 – 27 stycznia 2023) w SPILNO zorganizowaliśmy warsztaty zimowe dla 30 dzieci i młodzieży (głównie z UA). 20 lutego zorganizowaliśmy tu z kolei bal karnawałowy dla dzieci i młodzieży uczestniczących w różnych aktywnościach centrum. We współpracy z firmą doradczą Avallon (sponsorem) w kamienicy przy ul. Braterskiej w Łodzi zapewniliśmy mieszkania 6 rodzinom z Ukrainy. Zgodnie z raportem przekazanym UNICEF statystyki odnośnie pracy Centrum Spilno UNICEF Łódź wyglądały w 2023 roku następująco: liczba godzin przeprowadzonych porad 779 liczba godzin przeprowadzonego doradztwa (w tym specjalistycznego) 292 liczba godzin warsztatów/kursów tematycznych/spotkań integracyjnych 1029 liczba godzin dyżurów w Centrum Spilno UNICEF Łódź 1436 Liczba osób korzystających z oferty Spilno 8843 6. Kawiarenka Naprawcza w Miejscu Spotkań. W 2023 roku dzięki dofinansowaniu Fundacji Veolia przeprowadziliśmy w Kawiarence Naprawczej w Miejscu Spotkań 24 otwarte, nieodpłatne warsztaty stolarskie, rowerowe i metaloplastyczne, podczas których uczestniczki i uczestnicy korzystając z fachowej wiedzy prowadzących oraz dostępnych w kawiarence narzędzi i materiałów uczyli się podstaw renowacji mebli, serwisowania i napraw rowerów, a także podstaw metaloplastyki. W warsztatach łącznie udział wzięło 166 osób. 7 lutego w społecznym domu kultury Miejsce Spotkań odbyło się spotkanie przedstawicieli wszystkich kawiarenek naprawczych w Łodzi z Fundacją Veolia, w trakcie którego uzgodniono harmonogram działań w ramach projektu „Naprawiamy z Veolią”. 7. Mniejsze projekty, współprace Dzięki zaangażowaniu grupy Foodsharing Łódź na podwórzu Miejsca Spotkań działała lodówka społeczna, realizująca ideę niemarnowania żywności oraz będąca wsparciem dla uboższej części społeczności lokalnej. Dostęp do lodówki mają wszyscy w godzinach otwarcia społecznego domu kultury, czyli co najmniej od godziny 10 rano do 20 wieczorem, nierzadko dłużej. W 2023 roku przyjmowaliśmy grupy polskie i zagraniczne w ramach wizyt studyjnych, w tym – 10 maja grupę studentów socjologii UŁ, 25 maja – wizytę studyjną z Niemiec, 25 lipca – wizytę studyjną ze Skawiny. W połowie roku społeczny dom kultury Miejsce Spotkań stał się planem filmowym w etiudzie kręconej przez studentów łódzkiej Szkoły Filmowej. 9 stycznia zorganizowaliśmy protest w obronie drzew rosnących na działce przyległej do parku im. Sienkiewicza (ul. Kilińskiego 95). Po proteście stowarzyszenie wystąpiło do Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa UMŁ o dopuszczenie do postępowania administracyjnego na prawach strony. Stowarzyszenie stało się podmiotem na prawach strony. Zgoda na wycinkę drzew nie została wydana. We współpracy z Centrum Dialogu im. Marka Edelmana zorganizowaliśmy spacer pod nazwą „Prawosławne tropy na Starym Polesiu”. Poprowadził go członek Stowarzyszenia Społecznie Zaangażowani, znawca historii Starego Polesia, Witek Kopeć, a spacer odbył się 14 września w ramach Festiwalu Łódź 4 Kultur. Wiosną 2023 roku członek zarządu stowarzyszenia – Szymon Iwanowski został powołany w skład Rady Naukowej Ogrodu Botanicznego w Łodzi i uczestniczył w zebraniach zespołu. We współpracy z Łódzkim Centrum Wielokulturowym gościliśmy w Miejscu Spotkań „English Conversation Club”, prowadzony dla młodzieży ukraińskiej przez mieszkankę Nowego Jorku – Maddie. Na zlecenie Biura ds. Rewitalizacji Urzędu Miasta Łodzi od sierpnia do października 2023 realizowaliśmy projekt „Boisko z trenerem” – na boisku Szkoły Podstawowej nr 26 przy ul. Pogonowskiego 27/29 na Starym Polesiu. W ramach realizacji zadania Wykonawca zorganizował zajęcia i dyżury sportowe z udziałem trzech profesjonalnych trenerów, którzy pełnili rolę Trenera Osiedlowego. Ich zadaniem ich proponowanie dzieciom i młodzieży różnych aktywności, dbanie o bezpieczeństwo uczestników i ład przestrzeni, w której zajęcia się odbywały. W ramach zadania zrealizowano 280 godzin zajęć, odnotowano 860 obecności dzieci i młodzieży (dziennik uczestników) oraz odnotowano udział ponad 140 indywidualnych uczestników zajęć (wobec planowanych 30) Na zlecenie Biura ds. Rewitalizacji Urzędu Miasta Łodzi w październiku i listopadzie 2023 roku w Miejscu Spotkań odbywały się dyżury specjalistów, w tym: psychologa, terapeuty rodzinnego, terapeuty środowiskowego, prawnika, doradcy zawodowego i lekarza psychiatry. Łącznie udzielono 20 nieodpłatnych porad konsultacyjnych mieszkankom i mieszkańcom Łodzi. Jednocześnie prowadziliśmy także Otwartą Grupę Wsparcia dla rodzin i opiekunów osób z chorobami i zaburzeniami psychicznymi. Spotkania Grupy Wsparcia zorganizowane były według wytycznych, ich celem było przeciwdziałanie wypaleniu, podtrzymanie dobrostanu psychicznego oraz wsparcie aktywności zawodowej i społecznej uczestników. Tematyka spotkań obejmowała organizację dnia codziennego, problemy natury psychicznej związane z chorobą członka rodziny oraz wsparcie emocjonalne uczestników poprzez integrację. Odbyło się 8 zajęć, odnotowano 42 obecności w Grupie Wsparcia oraz 41 na zajęciach WTZ. 23 września zorganizowaliśmy we współpracy ze wspomnianą Szkołą Podstawową piknik dla lokalnej społeczności – Wrześniówkę Staropoleską. Była to kontynuacja wcześniejszych 10 corocznych pikników organizowanych w tym samym miejscu, które w zależności od terminu organizacji przyjmowały nazwy Majówka lub Czerwcówka Staropoleska. 21 września w społecznym domu kultury Miejsce Spotkań odbyła się inauguracja dwudniowej konferencji organizowanej przez Polskie Towarzystwo Chirurgów Drzew. W trakcie wystąpień mówiono o realizacji miejskiego programu Zielone Polesie (prelegentka: Anna Sokołowska – jedna z twórczyń programu, kierowniczka zespołu), a także o Mapie Drzew Łodzi, której mentorem jest członek Towarzystwa i jego wieloletni prezes – Marek Kubacki. 8 października na podwórzu Miejsca Spotkań odbył się koncert zespołu powołanego przez reżysera Konrada Dworakowskiego, częstego współpracownika naszego stowarzyszenia, w skład którego weszli: Joanna Chmielecka, Małgorzata Pawluk, Przemysław Buksiński, Maciej Cempura, Michał Jóźwik, Piotr Klimek i sam Konrad Dworakowski. Zespół o nazwie Mur/Beton wykonał piosenki napisane przez Dworakowskiego i Klimka, które powstały w wyniku realizacji różnych projektów społecznych lokalizowanych także na Starym Polesiu. 11 grudnia w Miejscu Spotkań odbył się spektakl teatralny Fundacji Gra/Nice, złożonej z aktorów łódzkiego Teatru Pinokio. Głównymi odbiorcami spektaklu były dzieci i młodzież ze świetlicy środowiskowej w Miejscu Spotkań. W 2023 roku grupa nieformalna Pabianicki Alarm Smogowy pod patronatem naszego stowarzyszenia zrealizowała projekt antysmogowy „Łączy nas powietrze” – łączący elementy edukacji i promocji postaw prozdrowotnych. Projekt finansowany był przez Krakowski Alarm Smogowy. Od września do grudnia 2023 roku realizowaliśmy na zlecenie UMŁ (Wydział Edukacji) „ESSA! Program aktywizacji dla dzieci i młodzieży”. W ramach działań zrealizowano łącznie 172 godziny różnego rodzaju działań wspierających (indywidualnych spotkań z psychologiem, warsztatów psychoedukacyjnych, warsztatów socjoterapeutycznych oraz konsultacji psychologicznych z rodzicami) o charakterze antykryzysowym dla 19 osób (11K8M) z grupy dzieci i młodzieży defaworyzowanych lub zagrożonych marginalizacją ze Świetlicy w Miejscu Spotkań. Uczestnicy mieli możliwość uzyskania wsparcia w zakresie wzmacniania samooceny, radzenia sobie z trudnymi emocjami w sytuacjach kryzysowych, kształcenia kompetencji komunikacyjnych, przeciwdziałania nawykom uzależniającym od mediów cyfrowych oraz wzmacniania równościowego postrzegania ról społecznych. U dzieci, które wzięły udział w projekcie obserwujemy poprawę samooceny, lepsze rozpoznawanie emocji i radzenie sobie z trudnymi sytuacjami emocjonalnymi, poprawę zdolności komunikacyjnych, większe zrozumienie dla potrzeby zmiany nawyków związanych z korzystaniem z urządzeń cyfrowych oraz większą świadomość i akceptację dla zmian towarzyszących okresowi dojrzewania. indywidualne spotkania z psychologiem 88 indywidualne konsultacje psychologa z rodzicem/rodzicami i dzieckiem 6 grupowe warsztaty socjoterapeutyczne dla dzieci 60 zajęcia grupowe z psychologiem 18 W listopadzie i grudniu stowarzyszenie było kontrolowane przez przedstawicieli samorządu terytorialnego, najpierw kontroli poddano zadanie realizowane na zlecenie Urzędu Miasta Łodzi (Łódzkie Centrum Obywatelskie), następnie zaś wykorzystanie nieruchomości użyczonej stowarzyszeniu przez Prezydent Miasta Łodzi. W trakcie kontroli nie wskazano uchybień w prowadzeniu działań. Linki do materiałów medialnych o działaniach stowarzyszenia: 2023.10.02: https://radiolodz.pl/urzednikidealny-stefan-rogowicz,297520/?fbclid=IwAR19Zj4TIQ1KsD1Urm_CSiJ9sL42gPtyxdAdGo5wywhSnTNxN_M03iDBWU 2023.10.07: https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,30272645,ulubione-drzewa-stefana-rogowicza-polecamyspacer-po-lodzi.html?_gl=1*1hji4sf*_gcl_au*MTU3NTMzMjc4MS4xNjkzMzA1Njc3 https://www.esri.pl/wp-content/uploads/2023/05/One-Pager_Mapa-Drzew-Lodzi.pdf https://radiolodz.pl/wybrano-lodzkie-fundacje-dofinansowanie,309348/